سه شنبه 26 تیر 1397

چرا سیاست‌گذاران ایران در مقابل تعدیل نرخ ارز مقاومت می‌نمایند؟

یکی از بدیهی‌ترین مباحث در اقتصاد بین الملل تغییرات نرخ ارز و تاثیر آن بر میزان واردات و صادرات کشور می باشد. براساس نظریات اقتصادی هرچقدر نرخ دلار در مقابل نرخ ریال افزایش یابد به معنای کاهش قیمت کالاهای تولید داخلی در مقایسه با کالاهای تولید شده در خارج از کشور (کالاهای وارداتی) می باشد.

بازار | اقتصاد آنلاین | 9 ماه پیش |9/20/2017 1:40:48 PM 862 بازدید

چرا سیاست‌گذاران ایران در مقابل تعدیل نرخ ارز مقاومت می‌نمایند؟

این تغییر نسبی در مبنای سنجش کالاها در یک کشور (قیمت)، به عنوان یکی از ابزارهای سیاست گذاری جهت تقویت و افزایش تولید ملی در مقابل سایر رقبای خارجی و بین المللی می باشد. این سیاست حمایتی توسط کشورهای مختلف جهان و در برهه های زمانی مختلف اجرا شده است به حدی کارا و موثر است که در ادبیات سیاست گذاری اقتصادی به سیاست فقیر کردن همسایه (کاهش  استفاده از کالاهای وارداتی بواسطه افزایش قیمت آنها و افزایش مصرف کالاهای داخلی در سایر کشورها بواسطه کاهش قیمت آنها) شهرت یافته است.اما در اقتصاد ایران این ابزار سیاستی در کمتر برهه ای بدرستی استفاده شده است. افزایش نرخ ارز در اقتصاد ایران علاوه بر ایجاد شرایط رقابتی بهتر برای تولیدات داخلی، زمینه افزایش درآمدهای ریالی دولت ناشی از فروش دلارهای نفتی را نیز ایجاد می کند. اما در شرایط فعلی استفاده از این ابزار سیاستی توسط دولت  مورد تردید قرار گرفته است. این سئوال پیش می آید که چرا دولت در این زمینه دچار تردید است و تلاش می کند که از هرگونه افزایش تدریجی و ناگهانینرخ ارز جلوگیری نماید.

در پاسخ به سئوال فوق پاسخ های مختلفی ارائه شده است که دو پاسخ متداول تر می باشد. پاسخ اول تاکید بر وجود ذی نفعانی در خصوص افزایش نرخ ارز و مقاومت انها برای پایین نگهداشتن نرخ ارز و حفظ منافع اقتصادی ناشی از آن می باشد. این ذی نفعان شامل تمامی کسانی می شود که به دلایل مختلف تصمیم خرید کالا و خدمات از کشورهای خارجی را دارند و واردکنندگان و گردشگران بخش اعظمی از آنها می باشند. واردکنندگان کشور بیشترین نفع را از پایین بودن نرخ ارز کسب می نمایند زیرا قیمت کالاهای وارداتی در مقایسه با کالاهای تولید داخل کاهش می یابد و زمینه مصرف بیشتر کالاهای وارداتی فراهم می آید. همچنین حاشیه سود واردکننده با پایین بودن نرخ ارز بیشتر است.  در صورتیکه کالای وارداتی از نوع کالای واسطه ای و سرمایه ای باشد این منافع بطور غیرمستقیم به افزایش تولید ملی و اشتغال در صنایع و بخش های استفاده کننده از کالاهای سرمایه ای و واسطه ای منتقل می شود. اما در صورتیکه کالای مصرفی باشد هیچ نفعی به تولید ملی داخلی نمی رسد. در خصوص کالاهای مصرفی نیز در صورتیکه کالای وارداتی لوکس و غیر ضروری باشد  منافع مصرفی آن مربوط به گروهی اندک از جامعه می باشد اما اگر کالای وارداتی ضروری و استراتژیک باشد منافع آن به عموم مصرف کنندگان تعلق می گیرد. بررسی توزیع منافع ورود کالاهای وارداتی ارزان قیمت نیازمند تجزیه و تحلیل ترکیب واردات به کشور می باشد که در فرصتی مناسب بدان پرداخته می شود.

پاسخ دوم به سئوال عدم تمایل دولت به افزایش نرخ ارز در اقتصاد ایران مربوط به وابستگی تورم و سطح عمومی قیمت ها به  نرخ ارز می باشد. یکی از دستاوردهای اصلی اقتصادی دولت فعلی کاهش و تثبیت نرخ تورم در چند سال اخیر می باشد و افزایش نرخ ارز می تواند این دستاورد پسندیده را از بین ببرد و اقتصاد ایران مجددا شاهد تورم بیش از 20 درصد باشد. نرخ ارز از دو کانال اصلی بر شاخص تورم داخلی موثر است. ابتدا از طریق تاثیرگذاری بر بخش حقیقی اقتصاد و دوم از طریق شکل گیری انتظارات تورمی. در بخش حقیقی اقتصاد افزایش نرخ ارز موجب   افزایش قیمت کالاهای واسطه و سرمایه ای وارداتی مورد استفاده زیربخش های مختلف تولیدی و افزایش مستقیم قیمت کالاهای وارداتی مصرفی می شود. میزان تاثیرگذاری این بعد، به شدت وابستگی بخش های تولیدی داخلی به کالاها و خدمات واسطه ای و سرمایه ای وارداتی و سهم کالاهای وارداتی مصرفی در سبد مصرفی خانواده های ایرانی دارد.دولت می تواند با کنترل قیمتی و اعطای یارانه زمینه تاثیرگذاری افزایش نرخ ارز بر بخش حقیقی و نهایتا سطح عمومی قیمت ها را محدود نماید.  لذا برخی معتقد هستند که تاثیرگذاری واقعی افزایش نرخ ارز بر تولید ملی و سبد مصرفی مردم اندک و قابل کنترل است زیرا اصولا واردات سهم  معین و محدودی از تولید ملی داخلی را دربر گرفته است.

کانال دوم تاثیرگذاری افزایش نرخ ارز بر سطح عمومی قیمت ها شکل گیری انتظارات تورمی در جامعه و نهایتا تورم ناشی از آن می باشد. انتظارات تورمی یکی از دلایل شکل گیری تورم در اقتصاد است که ماهیت ذهنی و روانی دارد. در صورتیکه افراد جامعه انتظار افزایش سطح قیمت ها را داشته باشند، این امر رخ می دهد و سطح عمومی قیمتها افزایش می یابد. از انجا که متوسط نرخ تورم در چند دهه اخیر در اقتصاد ایران بالا بوده ، کارگزاران اقتصادی مصرف کننده و تولید کننده انتظار شکل گیری و تداوم نرخ تورم بالا را دارند و به سخن دیگر انتظارت تورمی در اقتصاد ایران بالا می باشد. این انتظار در درون ذهن افراد جامعه بصورت بالقوه وجود دارد و منتظر بروز مصادیق مختلفی در عرصه های واقعی اقتصاد جهت بالفعل و تایید شدن می باشد. افراد جهت تایید انتظارات و پیش بینی های خود از وضعیت آتی تورم به بررسی برخی از شاخص ها و نماگرهای اقتصادی می پردازند. در هر جامعه ای شاخص ها و نماگرهای موثر در تصمیم سازی و تصمیم گیری کارگزاران بسته به سطح توسعه یافتگی نهادها و ساختارها، شفافیت و اعتماد موجود تعیین می شود. شاخص ها و نماگرهای مورد توجه مصرف کنندگان و تولید کنندگان بایستی ویژگی هایی چون شفافیت، سهولت دسترسی، بروز بودن، قابل اعتماد بودن، مستقل بودن  و... را داشته باشد.

در کشورهای توسعه یافته نظام رسمی تهیه و تدوین آمار و اطلاعات کشور دارای ویژگی های نام برده شده می باشد و از این رو مبنا تصمیم گیری می باشد. اما در کشور ما ایران نظام رسمی تهیه و تدوین اطلاعات و آمار اقتصادی دارای ویژگی های فوق نمی باشد. به سخن دیگر گزارش ها و اطلاعات مراکز اطلاع رسانی و اماردهی کشورمان دارای تاخیر چندساله، غیرشفاف، غیرقابل اعتماد و وابسته به قدرت سیاسی و تامین کننده نظرات آنها می باشد. از اینرو اطلاعات منتشر شده توسط مراکز رسمی آماری کشور خیلی مورد اعتماد و مبنای تصمیم گیری کارگزاران بخش خصوصی نمی باشد. در مواردی نیز که اطلاعات خوب و دقیقی منتشر می شودبدلایلی چون دیر منتشر شدن و یا مبهم بودن مورد توجه بخش خصوصی قرار نمی گیرد و مصرف کننده اصلی این آمار و اطلاعات مراکز دانشگاهی و علمی می باشند.

در علم روانشناسی ثابت شده است که انسان ها در تصمیم گیری های خود دارای خطاها و سوگیری های ذهنی می باشند. این خطاها و سوگیری ها موجب می شود که انسان راحت تر تصمیم سازی نماید، هرچند که تصمیم سازی براساس این خطاها در مواردی می تواند اشتباه و به زیان افراد باشد. یکی از خطاهای رایج ذهنی انسان ایجاد میانبر ذهنی است. منظور از میانبر ذهنی حل مسائل و مشکلات پیچیده و سخت با ضوابط و راه حل های مختصر و ساده می باشد. بعنوان نمونه اگر از افراد سئوال شود که اتومبیلشان در هفته چند لیتر بنزین مصرف می کند؟ فرد با ضرب ساده میانگین مصرف اتومبیل خود در میانگین مسافت طی شده پاسخ را می دهد. هرچند این پاسخ دقیق نیست اما افراد با ایجاد یک میانبر ذهنی به راحتی پاسخ مسئله را بیان نمودند. کمبود و در دسترس نبودن نماگرها و شاخص های اقتصادی مناسب و قابل اعتماد موجب از بین رفتن نیاز کارگزاران مختلف بخش خصوصی به آمار و اطلاعات نمی شود. در جامعه گسترده و پیچیده کنونی جهت تصمیم سازی و تصمیم گیری درست و به موقع بایستی به شاخص ها و نماگرهای اطلاعاتی و اماری توجه شود. به واسطه کمبود و نقصان در بخش های رسمی متولی تهیه و انتشار شاخص ها و نماگرهای اقتصادی، کارگزاران اقتصادی بر اساس تجربه و دانش خود میانبرهای ذهنی ایجاد می نمایند و از این طریق  نوسانات و تغییرات شرایط اتی اقتصاد را پیش بینی می نمایند و یا شکل می دهند.

نرخ ارز یکی از این شاخص ها و نماگرهای آتی نگر در اقتصاد ایران می باشد که نوسانات و تغییرات ان شدیدا مورد توجه کارگزاران اقتصادی کشور می باشد و لذا در شکل گیری انتظارات تورمی و تورم واقعی نقش بسزا و قابل توجه می باشد. از دیگر مواردی که این  نقش را در اقتصاد ایران پیدا نموده اند قیمت سکه و طلا در برهه هایی از زمان، قیمت حامل های انرژی و ... می باشد. این امر تنها در حوزه اقتصادی جامعه نمی باشد و در حوزه های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی نیز برخی پدیده ها بعنوان مرجع خوب و یا بد شدن شرایط از سوی افراد نظاره گر و یا تحلیلگر رصد می شود.

شایان ذکر است که وقتی کالا یا قیمتی جایگاه یک نماگر و شاخص مرجع را کسب نمود، میزان تاثیرگذاری ذهنی و روانی تغییر این شاخص و نماگر مرجع و مورد توجه بیش از تاثیرگذاری واقعی ان می باشد. از اینرو تغییر نرخ ارز بدون توجه به تاثیرگذاری واقعی ان بر قیمت سایر کالاها و زندگی عموم مردم بعنوان یک شاخص مرجع می تواند تورم بیش از انتظار و مورد براوردی را در جامعه دامن بزند. همراهی این پدیده در کنار سایر تغییرات چند سال اخیر اقتصاد ایران همانند افزایش حجم نقدینگی به بیش از 1200 هزار میلیارد تومان، کاهش قدرت دولت در بازار ارز بواسطه محدودیت در دسترسی به منابع ارزی ناشی از فروش نفت و تمایل به افزایش تقاضای سفته بازی در بازار ارز با کاهش نرخ سپرده های بانکی و وضعیت نامطلوب بازار سرمایه و مسکن کشور می تواند زمینه نوعی لجام گسیختگی در بازار ارز کشور و نهایت سطح عمومی قیمت ها در کشور  پدید آورد. لذا لازم است در کوتاه مدت از هرگونه تغییر شتاب زده و ناگهانی در بازار ارز کشور خودداری شود و در میان مدت با تقویت و بازسازی نظام آمار و اطلاعاتی کشور، نقش نرخ ارز بعنوان یک نماگر و شاخص آینده نگر اقتصادی حذف شود.

*عضو هیات علمی جهاد دانشگاهی

برچسب ها:

بازگشت به لیست اخبار اقتصادی

نظرات کاربران

اگر عضو سایت هستید وارد شوید و در غیر اینصورت نام و ایمیل خود را وارد کنید


تحلیل های اقتصادی سرمایه دار

پیش بینی قیمت طلا و ارز
پیش بینی بزرگان بازار از قیمت های طلا و سکه و ارز در ایران
روش سرمایه گذاری ارزشی چیست؟
یک نوع سرمایه گذاری است که در آن ارزش جنس یا سهم، ملاک خرید می باشد. روشهای مختلفی برای سرمایه گذاری وجود دارد که روش سرمایه گذاری بر اساس ارزش، از مهمترین روشها محسوب می شود.
بازار دلار علت اصلی گرانی سال 97 در ایران
علت گرانی روزهای اخیر چیست؟ دلیل تکرار گرانی ها در بازار چیست؟ قیمتها چرا هر چند سال جهش پیدا می کنند؟
سایر کالاهای سرمایه ای ، کالاهای واسطه ای و کالاهای مصرفی
در این مقاله به تعریف کالاهای واسطه ای ، کالاهای مصرفی و کالاهای سرمایه ای و اهمیت شناخت انواع کالاهای سرمایه ای در زندگی اقتصادی فردی می پردازیم. کالای سرمایه ای چیست؟ کالاهای مصرفی و واسطه ای کدامند؟
سایر سواد مالی؛ حلقه مفقوده اقتصاد خانواده ایرانی
شنیدن این جمله که "سفره های مردم هر روز کوچکتر می شوند" دیگر برایمان عادت شده گرچه علاج مشکلاتی از این قبیل، برنامه ریزی و تدبیر مسئولان کشور را می طلبد اما آیا تک تک افراد جامعه در بوجود آمدن یا حل این مشکل برای خودشان نقشی بازی نمی کنند؟ سواد مالی چیست؟ در این مقاله سواد مالی آموزش داده می شود.
اقتصاد بین الملل مردم آمریکا با برجام موافقند یا مخالف؟ +اینفوگرافی
ترامپ پس از کش و قوس های فراوان از برجام خارج شد. در این مقاله به بررسی درصد موافقین و مخالفین برجام بین مردم آمریکا پرداخته شده است.
بازار دلار دلار ، طلا و حل مشکل اقتصادی ؛چالشی بزرگ
چرا اقتصاددانان نمی توانند مشکلات اقتصادی را حل کنند ؟ سوالی که جواب آن پر از چالشهای گوناگون است و شاید هم اصلا نمیتوان جوابی برای آن بدست آورد .
بازار دلار پیش بینی دلار در پایان برجام
با توجه به خروج آمریکا از برجام و اینکه تا 90 روز آینده تحریمهای هسته ای باز میگردد . شاید پیش بینی نرخ دلار چندان هم سخت نباشد .
سایر برجام تمام
درحالی که انتظار میرفت در کنفرانس خبری دیشب ترامپ پس از اعلام مواضع خود تا شنبه صبر کند و سپس یه صورت رسمی از برجام خارج شود اما او دیشب این کار را یکسره کرد و رسما باعث خروج آمریکا از برجام شد و تمامی تحریمهای قبلی علیه ایران را بازگرداند .
بازار دلار دلار پس از برجام
درآستانه کنفرانس خبری ترامپ بد نیست به آینده دلار پس از برجام بپردازیم .
سایر سیاست آمریکا درباره برجام
ترامپ دیروز در توییتی اعلام کرده امشب سیست های خودرا دربارهه برجام اعلام خواهد کرد ؛ به هرحال امشب به نوعی آینده برجام معلوم میشود پس بی ربط هم نیت اگر به این پیش بینی بپردازیم که سیاست آمریکا چه خواهد بود .
قیمت دلار، تهدید ترامپ و تشنج در فضای کسب و کار کشور
با توجه به حوادث عجیب رخ داده در 10 روز گذشته میتوان گفت یکی پر تنش ترین ماه های 40 سال اخیر را تجربه کردیم .
سایر ایران پس از برجام
عده ای معتقند برجام بهترین توافق بوده و هست و عده ای بلعکس .
دلار 7.000 تومانی
یادش بخیر چندی پیش بود که رئیس جمهورمان خیالمان را بابت دلار راحت کرد . شکر خدا الان راحتیم ، انقدر راحتیم که اصلا خبر نداریم ؛یعنی هرکسی که بی خبر هست راحته .
کسب وکار فیلتر اقتصادی یا اقتصاد فیلتری
و در نهایت تلگرام فیلتر شد . خبری که دسته کم 10.000 نفر را بیکار کرد

پربازدیدترین اخبار اقتصادی

ایران چگونه می‌تواند آمریکا را با نفت به دردس ایران چگونه می‌تواند آمریکا را با نفت به دردسر بیاندازد؟
نزول قیمت سکه به دلیل فرارسیدن عرضه پیش فروش‌ نزول قیمت سکه به دلیل فرارسیدن عرضه پیش فروش‌ها
 خانه‌های نقلی ارزان می‌شوند؟ خانه‌های نقلی ارزان می‌شوند؟
مهریه‌ها با کدام نرخ دلار محاسبه می‌شود؟ مهریه‌ها با کدام نرخ دلار محاسبه می‌شود؟
مواظب وام‌های فروشی دلالان سکه باشید
سکه طی۲ ساعت ۱۲۰ هزار تومان گران شد!
مستأجران در باتلاق اجاره‌ تقلا می‌کنند/ احتما مستأجران در باتلاق اجاره‌ تقلا می‌کنند/ احتمال حاشیه‌نشینی دهک‌های پایین
بانک مرکزی باعث پیش‌فروش ۷۰تن سکه شد بانک مرکزی باعث پیش‌فروش ۷۰تن سکه شد
شایعات "سکه" را گران کرد!
احتمال سقوط بیشتر برای طلا احتمال سقوط بیشتر برای طلا
ورق در بازار سکه و دلار برگشت
تک‌نرخی شدن ارز جواب نداد/ بازرسی از ۴ میلیون کاسب با ۱۲۰۰ بازرس بی‌حقوق!
شرایط دریافت ارز دولتی تغییر کرد شرایط دریافت ارز دولتی تغییر کرد
ریشه فساد و رانت‌ها با ارز تک نرخی از بین می‌رود
نقدینگی، تنها دغدغه بنگاه‌های اقتصادی مشکل‌دا نقدینگی، تنها دغدغه بنگاه‌های اقتصادی مشکل‌دار نیست

جدیدترین اخبار اقتصادی روز

هفته آتی؛ بررسی طرح دو فوریتی ممنوعیت واگذاری نامحدود سکه
«سرمایه‌گذاری‌های فیزیکی» غرامت خودروسازان فرانسوی به ایران است
مخالفت بخش خصوصی با ارز دو نرخی/ فساد خودرو را به وزارت صنعت گوشزد کرده بودیم
تقاضا برای خرید طلا کاهش یافت/ حباب سکه به 480هزار تومان رسید
آمریکا علیه شریک‌هایش در WTO پرونده گشود
بیمه های دولتی اروپایی ریسک همکاری با ایران را پوشش دهند
عقبگرد شاخص کل در پی اصلاح گروه فلزی-شیمیایی/ خودرویی‌ها مجددا بازار را به دست گرفتند
واکنش بورس‌های جهان به ملاقات پوتین و ترامپ
سکه‌ها بدون مالیات و محدودیت تحویل داده شد
بیداد بی قانونی در بازار رهن و اجاره
بدهی پیمانکاران به بانک ها تسویه می شود
بیداد بی قانونی در بازار رهن و اجاره
بهمنِ «نقدینگی» خطرناک تر از چالش های ارزی است
خودروسازان صدای صنعتگران را هم درآوردند!
ترامپ: تورم در ایران دارد به سقف می‌رسد
Back to Top