علت اصلی گرانی سال 97 در ایران

به عقب بر نمی گردیم!

در این روزها که جو بازار متلاطم و ملتهب است کارشناسان اقتصادی بسیاری از لزوم حذف اقتصاد دستوری و رقم خوردن قیمتها در بازار آزاد سخن گفته اند و مضرات بی شماری برای اقتصاد دستوری برشمرده و به دولت متذکر شده و گفته اند از خر شیطان بیاید پایین و به حکمت مطلقه "آزموده را آزمودن خطاست! "ایمان بیاورد اما ای کاش این کارشناسان محترم کمی انصاف به خرج می داده و این راهم مد نظر قرار می دادند که "ترک عادت موجب مرض است! " و یک تنه به قاضی نمی رفتند.


اوج تلاشهای دولت های محترم در سالهای اخیر در طرحی موسوم به هدفمندسازی یارانه ها خلاصه می شد که خیلی ساده می توان این چنین تعریفش کرد:((حذف تدریجی یارانه ها و فروش اقلام مشمول دریافت یارانه به مصرف کننده داخلی و خارجی‌با قیمت آزاد به منظور تأمین منابع مالی بیشتر برای دولت.))
در همان فاز اول اجرای این طرح دو نشانه از شکست آن به رویت همگان رسید:
۱)جهش قیمت دلار از ۱۱۰۰تومان از آذر۱۳۸۹به ۳۴۵۰تومان درمهر۱۳۹۱ که قیمت بنزین را از۰/۳۱۸دلار به کمتر از۰/۲۱۴ دلار رساند و زمینه قاچاق سوخت را که مبارزه با آن یکی از اهداف طرح بود فراهم تر کرد.
۲) کسری ۳۲هزارمیلیارد تومانی جهت پرداخت یارانه ها نسبت به درآمد دولت از محل هدفمندی یارانه ها.

اما بازهم این اتفاق منجر به تغییر رفتار دولت نشد و فاز دوم هدفمندی یارانه هایی به اجرا درآمد که فاز اولش موجب سقوط آزاد ارزش پول ملی شده٬ مردم را فقیر تر کرده و ناتوانی دولت در پرداخت سهم بخش تولید از محل درآمد هدفمندی یارانه ها واحدهای تولیدی را به ورطه تعطیلی و ورشکستگی کشانده که این نیز مجددا به بیکاری و فقر بیشتر دامن زده بود.


اینکه چرا تقریبا هیچ یک از اهداف این طرح محقق نشد را می توان در عدم برنامه ریزی صحیح و فراهم نکردن زیرساختهای لازم پیش از اجرای آن دانست فی المثل هدفمندی یارانه های برق و گاز به منظور کاهش مصرف آنها و افزایش ظرفیت صادراتی دولت برای کسب درآمد بیشتر مادامیکه بزرگترین هدردهنده آنها شبکه فرسوده توزیع آنهاست یا داشتن چشم امید به بهبود قدرت خرید مردم و حق انتخاب آنها و بالابردن سطح رقابت بین تجار و تولید کنندگان بدون تغییر نظام سنتی توزیع کالا و خدمات و‌تنها از رهگذر اصلاح قیمت ها امری غیرعقلانی و دربسیاری از  مواقع خنده دار بود.


دولت اکنون در تله ای به دام افتاده که به دست خود برپایش کرده از طرفی نمی تواند از شعار "به عقب بر نمی گردیم" عقب نشینی کند و از طرف دیگر همچنان به سبک و سیاق گذشته ناچار به پرداختی یارانه روی ارز و هدر دادن منابع ملی به منظور کنترل قیمت ها و تعدیل بازار است بازاری که دستگاه ناکارآمد تعزیراتی و نظارتی توان کنترل قیمت اجناسی را که با ارز یارانه ای وارد شده و با ارز آزاد به فروش می رسند ندارد چراکه هرجای این سد را که ترمیم می کنند آب از جای دیگری نشت کرده و امواج تورم افراد بیشتری را با خود می برد.

 

علی صاحب الزمانی