نرخ ارز از متغیرهای بسیار موثر در اقتصادی کلان است، از این رو، چند نرخی بودن آن و وضعیت آشفته امروز نشان از برخی واقعیت های منفی و بهم ریختگی اقتصادی است.

نرخ ارز نشاندهنده قدرت پول ملی یک کشور است و به همین علت از رصد ناظران داخلی و خارجی پنهان نخواهد بود. لذا با توجه به بهره وری پایین حال حاضر تولید، ادامه وضعیت فعلی ارزی می تواند مزید بر علت و کاهش مجدد بهره وری و بخصوص رانت گردد.

علل آشفتگی های اخیر در بازار ارز

  • از طرف عرضه ی ارز
  • اینکه مکررا توسط بانک مرکزی اعلام می شود نوسانات اخیر به دلیل عدم پایبندی آمریکا بر برجام و تحریمهاست! در حالیکه تا لحظه نگارش این مقاله هیچگونه تحریمی در چارچوب توافق برجام علیه ایران صورت نگرفته است.
  • تغییر نقشه ارزی کشور از محل بستانکاری ارزی از محل فروش نفت و صادرات و انتقال ارز به داخل کشور که در گذشته اغلب ابتدا در کشورهای اروپایی ذخیره و از آنجا به داخل کشور انتقال داده می شد. در حال حاضر عمدتا به سمت شرق ( کشورهای شرقی ) کشیده شده است . ضمن اینکه نقل و انتقلات ارز عمدتا توسط صرافی ها صورت می گیرد و نه نهادهای مالی رسمی همانند بانکها، فلذا بنظر نگارنده استدلال بانک مرکزی و مقامات پولی کشور صحیح نمی باشد.
  • ضربات هماهنگ پولی و ارزی از دی ماه سال 1395 در خصوص ارزهای شرکتهای پتروشیمی بطور عمده از کشورهای چین و دبی و ترکیه علائم منفی خود را به ارامی بروز داده بود!؟ اما از آن زمان تا همین اخیر مجددا مقامات پولی کشور توجهی به آن ننمودند!؟ لازم به ذکر است برقراری مالیات بر ارزش افزوده توسط کشور دبی یکی از مهمترین دلایل آشفتگی های اخیر است
  • از طرف تقاضا
  • در شرایطی که کل تولید ناخالص داخلی کشور حدود ۱۲۰۰هزار میلیارد تومان است اما نقدینگی کشور در حدود ۱۵۰۰هزار میلیارد توماناست و از طرفی عمده ی آن بصورت سپرده نقدی و غیرنقدی ( شبه پول ) در بانکهای کشور ذخیره و از این بابت بانکها در حال پرداخت سود این سپرده ها و تاثیرات مخرب آن بر صورتهای مالی موسسات مالی و نتیجتا شاهد عدم گردش این حجم نقدینگی هستیم. از سوی دیگر کاهش نرخ بهره بانکی در شهریور ماه سال 96 و تاثیرات آن بر اقتصاد کشور را نیز شاهد بودیم و این در حالی اتفاق افتاد که احتمال تعدیلات منفی در توافق برجام از سوی ایالات متحده هر لحظه عمیق تر می گردید.( بطور کلی در توافق برجام در بخش بانکی دیگر محل طرح نداشته و این بخش شکست خورده است.)
  • یکی دیگر از مهمترین عوامل نوسانات شدید اخیر در طرف تقاضا آنست که صاحبان نقدینگی در بانکها به نتیجه کلی و نهایی در خصوص عدم دریافت سودهای بانکی همانند سالهای گذشته رسیده اند و به همین علت حجم عظیمی از نقدینگی آزاد به سوی بازارهای ارز و طلا روانه نمودند.

 نتیجه گیری:

  • ثبات و هماهنگی در تصمیم گیری های مدیریتی تیم اقتصادی و سیاست خارجی در هر دو دولت جناب آقای روحانی و موفقیت تیم ایشان در کاهش نرخ تورم از 40% به زیر 10% همچنین کاهش نرخ سود بانکی و از سوی دیگر تحولات سیاسی مثبت در از بین بردن وضعیت سیاسی بغرنج خارج از مرزهای کشوراز جمله عوامل داخلی ای هستند که می توانند در ثبات و آرامش بازار ارز کمک شایانی نمایند اما از طرف دیگر مانع تراشی آمریکا در اجرای قرارداد برجام و جنگ تجاری این کشور با اروپا و چین از عوامل مهمی است که می تواند دستاوردهای ذکر شده را یکباره از میان برداشته و ریسک را افزایش دهد
  • لذا با توجه به موارد فوق بنظر میرسد بازاهای مالی کشور بیشتر از اعوامل غیرسیستماتیک و موثر بیرونی بیشتر می تواند دچار شوکهای کوتاه مدت و آنی گردد تا عوامل سیستماتیک داخلی