عوامل تاثیر گذار بر قیمت طلا (بخش دوم)

همانطور که در تحلیل روند قیمت طلا در ایران اشاره شد، قیمت حقیقی طلا در بلندمدت تقریبا ثابت است. این ویژگی که از ارزش ذاتی طلا نشات می‌گیرد، سبب شده تا این فلز گرانبها وسیله‌ای برای حفظ ارزش دارایی‌ها باشد. البته باید در نظر داشت نوسانات بازارهای مالی موازی نیز می‌تواند قیمت طلا را تحت تاثیر قرار دهد و نوسانات کوتاه‌مدتی در ارزش آن ایجاد کند، اما در بلندمدت ارزش این فلز نوسانات زیادی ندارد.

 

بازار طلا در ایران تحت تاثیر عوامل مختلفی است. این عوامل را می‌توان به دو دسته عوامل داخل بازار و عوامل خارج از بازار تقسیم کرد. عوامل داخل بازار عبارتند از نیروهای عرضه و تقاضا در بازار طلا که به‌ترتیب خریداران و فروشندگان طلا را شامل می‌شوند. همچنین عمده‌ترین عوامل خارج از بازار عبارتند از قیمت جهانی طلا (که تابع متغیرهای جهانی است و بازار طلای ایران از آن تاثیر می‌پذیرد)، قیمت دلار (که خود تابع عوامل داخلی و بین‌المللی است) و متغیرهای کلان اقتصادی. در بخش اول به بررسی اثر قیمت جهانی و نرخ ارز و نحوه تاثیرگذاری این عوامل بر بازار طلای ایران پرداخته شد. حال در این بخش اثر نرخ تورم و نرخ رشد اقتصادی را بر این بازار بررسی خواهیم کرد.

اثر نرخ تورم بر بازار طلای ایران

یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های فعالان اقتصادی و سیاست‌گذاران، تورم است. این پدیده که به‌عنوان هزینه فرصت نگهداری پول نیز شناخته می‌شود، سبب کاهش ارزش پول می‌شود. بنابراین هرچه نرخ تورم بالاتر باشد، نگهداری پول با هزینه فرصت بیشتری همراه خواهد بوده و مردم ترجیح می‌دهند دارایی‌های کالایی نگهداری کنند. همانگونه که پیش از این بحث شد، طلا یکی از کالاهایی است که ارزش آن در برابر تورم تغییر چندانی نمی‌کند و اصطلاحاً ویژگی پوشش‌دهندگی دارد. از این رو انتظار می‌رود با افزایش نرخ تورم، تقاضا برای طلا و به‌خصوص سکه بهار آزادی زیاد شده و قیمت آن افزایش یابد.

بیشتر بخوانیم: عوامل موثر بر قیمت طلا (بخش اول)

 

نمودار 4 نرخ رشد قیمت تمام‌سکه بهار آزادی را در کنار نرخ تورم نشان می‌دهد. محور سمت راست این نمودار نرخ تورم و محور سمت چپ، نرخ رشد قیمت تمام‌سکه بهار آزادی را نشان می‌دهد.

منبع: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

همانطور که در این نمودار مشاهده می‌شود، در بسیاری از سیکل‌های مورد بررسی، حرکت نرخ تورم و نرخ رشد قیمت تمام‌سکه بهار آزادی مشابه یکدیگر بوده است. بررسی‌های نگارنده نشان می‌دهد همبستگی بین نرخ تورم و نرخ رشد قیمت سکه تمام‌بهار آزادی طی دوره مورد بررسی 41 درصد بوده است. به این معنی که طی این دوره رفتار نرخ تورم و نرخ رشد قیمت تمام‌سکه بهار آزادی هم‌سو بوده است. در نتیجه با افزایش (کاهش) نرخ تورم، انتظار داریم نرخ رشد قیمت تمام‌سکه نیز افزایش (کاهش) داشته باشد.

اثر نرخ رشد اقتصادی بر بازار طلای ایران

نرخ رشد اقتصادی از جمله مهم‌ترین متغیرهای کلان اقتصادی است که وضعیت کلی اقتصاد را نشان می‌دهد. نرخ رشد بالای اقتصادی نشان‌دهنده وضعیت مطلوب اقتصادی کشور بوده و نااطمینانی از وضعیت آینده اقتصاد را کاهش می‌دهد. از این رو با افزایش نرخ رشد اقتصادی انتظار می‌رود تقاضا برای سکه بهار آزادی (به‌عنوان پوشش‌دهنده ریسک ناشی از کاهش ارزش دارایی‌های) کم شده و قیمت آن کاهش یابد. از سویی دیگر هرگاه تقاضا به سمت دارایی‌هایی نظیر سکه و طلا سوق پیدا کند، می‌تواند به معنی خروج پول از چرخه بخش مولد اقتصاد باشد و کاهش رشد اقتصادی را به همراه داشته باشد. از این رو می‌توان بین نرخ رشد قیمت سکه بهار آزادی و نرخ رشد اقتصادی رابطه‌ای معکوس متصور شد.

نمودار 5 نرخ رشد اقتصادی کشور را در کنار نرخ رشد قیمت تمام‌سکه بهار آزادی نشان می‌دهد. محور سمت راست این نمودار نرخ رشد اقتصادی و محور سمت چپ، نرخ رشد قیمت تمام‌سکه بهار آزادی را نشان می‌دهد.

منبع: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

همانطور که در این نمودار مشاهده می‌شود، قیمت سکه بهار آزادی در دو دوره رشد بالایی را تجربه کرده است. یکی از این رشدها مربوط به سال 1373 و در پی سیاست‌های تعدیل اقتصادی (سال 1372) بود و رشد دیگر مربوط به سال 1391 است که به دنبال تشدید تحریم‌های اقتصادی از سوی آمریکا و اتحادیه اروپا اتفاق افتاد. با نگاهی مجدد به نمودار 5 مشاهده می‌شود، بعد از اتمام جنگ تحمیلی (سال 1368) تنها دو بار رشد اقتصادی ایران عددی منفی شده است. اولین بار در سال 1373 (همزمان با رشد بالای قیمت سکه تمام‌بهار آزادی) بود که کشور رشد اقتصادی 0.92- درصد را تجربه کرد. بار دوم نیز در سال‌های 1391 و 1392 بود که پس از رشد بالای قیمت سکه تمام‌بهار آزادی در سال‌های 1390 و 1391 اتفاق افتاده است. این موضوع را می‌توان به رابطه منفی بین نرخ رشد اقتصادی و نرخ رشد قیمت سکه بهار آزادی نسبت داد. محاسبات نگارنده نیز نشان می‌دهد همبستگی میان نرخ رشد اقتصادی و نرخ رشد قیمت سکه تمام‌بهار آزادی طی دوره 1349 تا 1393 حدود 36- بوده است. مقدار منفی این عدد می‌تواند ادعای رابطه معکوس نرخ رشد اقتصادی و نرخ رشد قیمت سکه تمام‌بهار آزادی را تایید کند؛ با این حال مقدار این عدد زیاد نبوده و نمی‌توان رابطه شدید بین این دو متغیر اقتصادی متصور بود.