همانطور که در تحلیل روند قیمت طلا در ایران اشاره شد، قیمت حقیقی طلا در بلندمدت تقریبا ثابت است. این ویژگی که از ارزش ذاتی طلا نشات می‌گیرد، سبب شده تا این فلز گرانبها وسیله‌ای برای حفظ ارزش دارایی‌ها باشد. البته باید در نظر داشت نوسانات بازارهای مالی موازی نیز می‌تواند قیمت طلا را تحت تاثیر قرار دهد و نوسانات کوتاه‌مدتی در ارزش آن ایجاد کند، اما در بلندمدت ارزش این فلز نوسانات زیادی ندارد.

بازار طلا در ایران تحت تاثیر عوامل مختلفی است. این عوامل را می‌توان به دو دسته عوامل داخل بازار و عوامل خارج از بازار تقسیم کرد. عوامل داخل بازار عبارتند از نیروهای عرضه و تقاضا در بازار طلا که به‌ترتیب خریداران و فروشندگان طلا را شامل می‌شوند. همچنین عمده‌ترین عوامل خارج از بازار عبارتند از قیمت جهانی طلا (که تابع متغیرهای جهانی است و بازار طلای ایران از آن تاثیر می‌پذیرد)، قیمت دلار (که خود تابع عوامل داخلی و بین‌المللی است) و متغیرهای کلان اقتصادی. در این بخش به بررسی اثر قیمت جهانی و نرخ ارز و نحوه تاثیرگذاری این عوامل بر بازار طلای ایران خواهیم پرداخت. در بخش بعد نیز اثر نرخ تورم و نرخ رشد اقتصادی را بر این بازار بررسی خواهیم کرد.

اثر قیمت جهانی طلا بر بازار طلای ایران

در نمودار 1 قیمت یک اونس طلای جهانی با قیمت سکه بهار آزادی در داخل مقایسه شده است. جهت مقایسه هر چه بهتر، اعداد این دو متغیر بین صفر و یک نرمال شده‌اند.

منبع: کواندل

همانگونه که در این نمودار مشاهده می‌شود، رفتار قیمت سکه بهار آزادی تا حد زیادی از رفتار قیمت طلای جهانی تبعیت می‌کند. محاسبات نگارنده نشان می‌دهدکه همبستگی بین قیمت سکه تمام‌بهار آزادی در داخل و قیمت جهانی طلا 81.3 درصد است. به این معنی که در 81.3 از موارد تغییر قیمت سکه بهار آزادی با تغییر قیمت یک انس طلای جهانی هم‌سو بوده است. با این حال تغییرات قیمت سکه بهار آزادی به‌طور کامل مشابه تغییرات قیمت‌های جهانی نیست. به‌عبارتی زمان‌هایی وجود دارد که تغییر قیمت سکه ناشی از تغییر قیمت جهانی نبوده و عوامل دیگری موجب افزایش یا کاهش قیمت داخلی سکه بهار آزادی شده است. به‌عنوان مثال، افزایش قیمت سکه بهار آزادی در اواخر سال 1390 را نمی‌توان تنها ناشی از افزایش قیمت طلای جهانی دانست، زیرا بر اساس نمودار 1 در این زمان قیمت طلای جهانی تغییر چندانی نداشته و حتی در مواقعی کاهشی نیز بوده است. از این رو پرداختن به سایر عوامل موثر بر قیمت سکه بهار آزادی ضروری است.

اثر نرخ ارز بر بازار طلای ایران

طلا از جمله دارایی‌هایی است که قیمت آن به‌صورت جهانی تعیین می‌شود. قیمت طلا و سکه در بازار داخلی نیز عمدتاً تحت تاثیر قیمت جهانی طلاست. از آنجا که برای تبدیل قیمت‌های جهانی به ریال از نرخ ارز استفاده می‌شود، می‌توان نرخ ارز را نیز در زمره مهم‌ترین عوامل اثرگذار بر قیمت طلا در ایران به حساب آورد.

نمودار 2 قیمت سکه تمام‌بهار آزادی را در کنار قیمت دلار در بازار آزاد ایران نشان می‌دهد. برای مقایسه بهتر، مقادیر هر دو متغیر بین صفر تا یک نرمال شده‌اند.

منبع: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

بر اساس این نمودار، قیمت سکه تمام‌بهار آزادی تا حد زیادی تحت تاثیر قیمت دلار بوده است. محاسبات نگارنده نیز نشان می‌دهد همبستگی میان قیمت سکه تمام‌بهار آزادی و قیمت دلار در بازار آزاد ایران 95.4 درصد بوده است. این همبستگی بالا نشان می‌دهد قیمت سکه تمام‌بهار آزادی تا حد زیادی تحت تاثیر قیمت دلار است.

تحلیل شکاف قیمت جهانی و داخلی سکه تمام‌بهار آزادی

همانطور که در تحلیل روند قیمت طلا در ایران اشاره شد، با استفاده از فرمول زیر می‌توان قیمت سکه تمام‌بهار آزادی (طرح جدید) را بر حسب قیمت طلای جهانی محاسبه کرد.

در رابطه بالا، P(g) نشان‌دهنده قیمت جهانی هر اونس طلا بر اساس دلار و P(USD/IRR) نشان‌دهنده نرخ ارز است. با استفاده از این رابطه و مقایسه قیمت جهانی و داخلی سکه تمام‌بهار آزادی می‌توان اثرات قیمت جهانی طلا و نرخ ارز بر قیمت داخلی سکه تمام‌بهار آزادی را تا حدودی بررسی کرد. نمودار 3 قیمت داخلی و جهانی تمام‌سکه بهار آزادی را از سال 1377 نشان می‌دهد.

منبع: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران

همانطور که در این نمودار نشان داده شده است، قیمت داخلی و جهانی سکه تمام‌بهار آزادی تا حد زیادی شبیه به هم هستند. محاسبات واحد مطالعات بازار نیز این ادعا را تایید می‌کند. بر اساس این محاسبات همبستگی بین قیمت داخلی و قیمت جهانی سکه تمام‌بهار آزادی 99.8 درصد است. به این معنی که رفتار قیمت‌های داخلی و جهانی سکه تمام‌بهار آزادی بسیار شبیه به هم هستند.