همان‌گونه که در بخش دوم این مقاله بیان شد، اتفاقات سیاسی-اقتصادی داخل کشور از کانال نرخ دلار بر قیمت سکه بهار آزادی اثرگذار خواهند بود، زیرا برای تبدیل قیمت جهانی طلا به ریال از نرخ برابری ریال در برابر دلار استفاده می‌شود. با این‌حال عرضه و تقاضا سکه بهار آزادی نیز بر قیمت داخلی سکه موثر است. این موضوع با تحلیل شکاف قیمت داخلی و جهانی سکه تمام‌بهار آزادی که اصطلاحا به حباب قیمتی سکه معروف است، روشن‌تر خواهد شد.

تحلیل حباب قیمت (شکاف قیمت داخلی و جهانی) سکه تمام‌بهار آزادی

قیمت سکه تمام‌بهار آزادی در داخل کشور بر اساس فرمول مشخصی تعیین می‌شود که در زیر به آن اشاره شده است:

در رابطه بالا P(g)،  قیمت جهانی هر اونس طلا بر اساس دلار است. ابتدا باید عیار طلای سکه با عیار طلای جهانی با هم برابر شوند. از این رو قبل از هر چیز قیمت طلا را در 900/999 ضرب می‌کنیم (عیار سکه در داخل کشور 900 و عیار طلا در خارج از کشور 999 است). حال برای تبدیل قیمت جهانی طلا که بر حسب دلار است از نرخ ارز بازار غیررسمی استفاده می‌شود. در رابطه فوق، P(USD/IRR) نشان‌دهنده نرخ ارز است. قیمت بدست آمده (A) قیمت هر اونس طلا بر حسب ریال است. برای تبدیل آن به گرم از تقسیم قیمت بدست آمده در قسمت پیشین بر 31.103 (هر اونس=31.103 گرم) استفاده می‌شود. هر سکه بهار آزادی نیز 8.13 گرم طلا دارد که با ضرب قیمت یک گرم طلا در 8.13، قیمت جهانی سکه بهار آزادی بدست می‌آید.

نکته‌ای که وجود دارد، هزینه ورود طلا به کشور بین 2 تا 5 درصد است که برای لحاظ نمودن آن، قیمت به‌دست آمده را در عدد 1.02 ضرب می‌کنیم.

حاصل عبارت فوق (D) قیمت سکه را بر حسب قیمت طلای جهانی به‌دست می‌دهد.

در نمودار 1 قیمت سکه بهار آزادی در بازار آزاد با قیمت جهانی سکه بهار آزادی با یکدیگر مقایسه شده‌اند.

منبع: محاسبات نگارنده، کواندل

طبق این نمودار قیمت سکه بهار آزادی در سال 1394عمدتاً کمتر از قیمت جهانی آن بوده است. با این حال در بیشتر مواقع نوسانات قیمت در بازار داخل تحت تاثیر نوسانات قیمت در جهان بوده است. در حقیقت شکاف بین قیمت داخلی و قیمت جهانی سکه بهار آزادی را می‌توان ناشی از عوامل داخلی تلقی کرد.

نمودار 2 شکاف بین قیمت داخلی و جهانی سکه بهار آزادی را نشان می‌دهد. این نمودار، حاصل کسر قیمت جهانی سکه بهار آزادی از قیمت داخلی سکه بهار آزادی است.

منبع: محاسبات نگارنده؛ کواندل

همانطور که در نمودار فوق مشاهده می‌شود، اوایل سال 1394 که بحث مذاکرات هسته‌ای ایران با 1+5 به مراحل حساسی رسیده بود، شکاف قیمت داخلی و جهانی سکه بسیار کم شده و در برخی نقاط قیمت داخلی از جهانی فراتر نیز رفته است. در این دوران تقاضای مردم برای سکه بهار آزادی به‌دلیل نااطمینانی از نتایج مذاکرات افزایش یافته بود. از طرفی، این دوران مصادف با عید نوروز بود که خود یکی از عوامل اصلی افزایش تقاضای مردم برای سکه بهار آزادی است. عید نوروز به‌دلیل زیاد شدن مجالس عروسی و شادی، همچنین به دلیل رسوم و سنن ایرانی تقاضا برای طلا افزایش می‌یابد. با سپری شدن این دوران تقاضا برای سکه و طلا کاهش و در نتیجه شکاف قیمت‌های داخلی و خارجی مجددا افزایش یافت.

منبع: محاسبات نگارنده؛ کواندل

منبع: محاسبات نگارنده؛ کواندل

 شکاف قیمت داخلی و جهانی سکه بهار آزادی در اواخر اردیبهشت‌ماه 1394 نیز کاهش یافته است. دلیل عمده این کاهش، افزایش نرخ ارز در این دوران بود. (نمودار 3) افزایش نرخ ارز در این دوره باعث افزایش قیمت جهانی سکه بهار آزادی شد (همانگونه که پیش از این بیان شد، نرخ ارز مستقیما در فرمول محاسبه قیمت جهانی سکه بهار آزادی وارد می‌شود). این در حالی است که قیمت داخلی سکه بهار آزادی با این سرعت از نرخ ارز تاثیر نمی‌پذیرند. به عبارت دیگر، در صورتی که دوره نوسان نرخ دلار کوتاه باشد، تاثیر چندانی بر قیمت سکه تمام‌بهار آزادی نخواهد داشت، اما اگر دوره نوسان طولانی شود، قیمت سکه نیز متناسب با روند نرخ دلار تغییر خواهد کرد. بر اساس نمودار 3 این افزایش نرخ ارز، زمان زیادی ادامه نداشت و مجددا به مقدار قبل از خود بازگشت. در اوایل تیر ماه نیز مجددا نرخ ارز افزایش موقتی داشت و سبب کاهش موقتی شکاف قیمت داخلی و جهانی سکه بهار آزادی شد.

اواخر تیرماه 1394 و اوایل مرداد ماه قیمت طلای جهانی با افت شدید همراه بود. (نمودار 4) این افت به دنبال اعلام بانک مرکزی چین مبنی بر افزایش ذخایر طلا اتفاق افتاد. افت قیمت جهانی طلا در این دوره تاثیر زیادی بر قیمت سکه بهار آزادی در ایران نداشت. (نمودار 3 در بخش دوم این مقاله) همین امر باعث شد در مدت زمانی که قیمت طلای جهانی با افت روبرو شده بود، قیمت سکه بهار آزادی در ایران بیش از قیمت جهانی آن باشد. در نمودار 2 نیز مشاهده می‌شود طی این دوره، قیمت داخلی سکه بهار آزادی از قیمت جهانی آن بیشتر است.

یکی دیگر از نوسانات قابل مشاهده در نمودار 2، کاهش شکاف قیمت داخلی و جهانی سکه بهار آزادی از ابتدای آبان‌ماه 1394 تا اواسط دی‌ماه این سال است. همانطور که در نمودار 4 مشاهده می‌شود در این دوره قیمت جهانی طلا با افت شدیدی همراه بوده است. یکی از دلایل افت قیمت طلا در این دوره، گمانه‌زنی درباره افزایش نرخ بهره فدرال رزرو آمریکا بود. از دیگر دلایل این کاهش می‌توان به اجرایی شدن طرح  سکه و طلای هندی در کشور هند اشاره کرد. این طرح سبب کاهش واردات سکه در هند شد (هند بزرگترین مصرف‌کننده طلا در جهان است). از آنجا که کاهش قیمت جهانی طلا در این دوره بیشتر از دیگر دوره‌های مورد بررسی به طول انجامید، بر قیمت سکه بهار آزادی در داخل کشور نیز اثر گذاشت و سبب نوساناتی در قیمت سکه بهار آزادی شد (نمودار 3 در بخش دوم این مقاله). با این حال کاهش قیمت سکه بهار آزادی در داخل به نسبت کمتر از کاهش قیمت جهانی طلا بود و این امر سبب کاهش شکاف بین قیمت داخلی و جهانی طلا شد.

 

 

 

 

 

 

 

تحلیل روند قیمت طلا در ایران (بخش اول)

تحلیل روند قیمت طلا در ایران (بخش دوم)