جمعه 28 مهر 1396

تحلیل های اقتصادی

دسته بندی : تولید و تجارت | نویسنده : vahid.F | تاریخ نوشته: 1 سال پیش | تعداد بازدید: 842

نظام آموزشی و رشد بهره وری در ایران

1

اقتصاد ایران دهه ها است که از رشد بهره وری پایین رنج می برد و در واقع رشد بلند مدت کمتر از 4 درصد برای دوره پس از جنگ تحمیلی انعکاسی از رشد پایین بهره وری است.

اقتصاد ایران دهه ها است که از رشد بهره وری پایین رنج می برد و در واقع رشد بلند مدت کمتر از 4 درصد برای دوره پس از جنگ تحمیلی انعکاسی از رشد پایین بهره وری است. به همین دلیل نیز رشد های بیش از این مقدار متوسط عمدتا ناشی از افزایش عواید نفتی کشور بوده است و پیامد آن در تحریک تقاضا از یک سو و افزایش انباشت سرمایه و امکان خرید مواد اولیه و واسط که اسباب تحریک بخش عرضه اقتصاد بوده است از سوی دیگر این رشد اقتصادی را امکان پذیر نموده است. پر واضح است که با وجود اثر مثبت عواید نفتی بر رشد بلند مدت اقتصادی ایران که در مطالعاتی مانند مطالعه محدث، پسران و صالحی اصفهانی نشان داده شده است، تا زمانیکه این افزایش عواید نفتی همراه با رشد قابل توجه بهره وری نباشد منجر به رشد های قابل توجه نمی شود که اقتصاد ایران را از یک کشور در حال توسعه به یک اقتصاد نوظهور و آنگاه توسعه یافته تبدیل نماید .
اینکه چرا رشد بهره وری در اقتصاد ایران قابل توجه نیست و به نظر نمی رسد در آینده نزدیک نیز قابل توجه باشد دلایل متعددی دارد که عمده ترین آن سیطره دولت و بخش عمومی بر اقتصاد کشور و عدم تغییر قابل توجه در نظام بنگاه داری کشور و به عبارتی عدم افزوده شدن نقش بخش خصوصی در فعالیتهای اقتصادی کشور است. با توجه به آنکه بخش های دارای پتانسیل رشد بهره وری بخش های صنعت و خدمات هستند و فعالیتهای کلیدی این دو بخش عملا در کنترل بخش دولتی و عمومی است، انتظار تحول چشمگیر در رشد بهره وری نیز نمی توان داشت.
با توجه به اینکه گسترش آموزش و بویژه آموزش عالی از الزامات مهم امکان پذیری رشد بهره وری می باشد و با توجه به اینکه آموزش عالی در کشور در دو دهه اخیر به شدت گسترش یافته است، پرسش این است که چرا گسترش آموزش عالی کمکی به بهبود و رشد بهره وری نکرده است و آیا در آینده نزدیک این گسترش آموزش عالی می تواند کمکی برای رشد بهره وری باشد یا آنکه حتی می تواند بازدارنده رشد بهره وری نیز باشد.
با توجه به اینکه آموزش و به طور مشخص آموزش عالی در ایران صرفا از ناحیه عرضه آموزش رشد نموده است و با توجه به اینکه این افزایش عرضه آموزش عالی بدون فشار تقاضا برای تولید محصول دارای کیفیت رخ داده است و با توجه به آنکه تقاضایی که برای آموزش پدیدار شده است عمدتا تقاضای مشتق از نیاز کسانی بوده است که بیش از آنکه به خود آموزش نیاز داشته باشند به مدرک آن برای یافتن شغل در بخش دولتی و عمومی یا ارتقای اداری و پرستیژی درشغل های موجود نیاز داشته اند، مکانیسمی وجود نداشته است تا با سیگنال دهی به بخش عرضه امکان گسترش آموزش عالی برای رشد بهره وری را فراهم نماید. به عبارتی، آنچه توسط نظام آموزشی عرضه شده است ناشی از سیگنال دهی اشتباه از سمت تقاضای آموزش بوده است و اساسا چنین عرضه و تقاضایی امکان ایجاد محصول برای همراهی با رشد فعالیتهای اقتصادی را نداشته و نخواهد داشت. نشانه بارز این پیامد منفی سیگنال دهی آن است که به جای آنکه موسسات آموزشی ضعیف خود را به سمت موسسات آموزشی معروف و شناخته شده ارتقا دهند این موسسات آموزشی بزرگ و شناخته شده هستند که با وجود دارا بودن امکانات رشد علمی به سمت موسسات آموزشی ضعیف در حال تنزل بوده اند. در واقع، اگر اندک انگیزه مهاجرت در میان نسل جوان کشور به سوی کشورهای پیشرفته برای ادامه تحصیل و یافتن شغل در کار نبود، تنزل وضعیت علمی دانشگاهها و پیامد آن در رشد بهره وری بدتر از آنچه بود که در حال حاضر است.
این عدم تناسب محصولات نظام آموزشی و عدم نقش آنها در رشد بهره وری نه تنها تاکنون تشدید شده است بلکه حتی با شروع اصلاحات اقتصادی کشور و کاهش نقش دولت و بخش عمومی حداقل یک دهه زمان نیاز خواهد بود تا تصحیح در پیامد های این نظام آموزشی صورت گیرد و اثر مثبت آموزش در رشد بهره وری نمایان گردد. آنچه در طول دو دهه اخیر رخ داده است و در سالهای اخیر تشدید شده است منجر به تحمیل آموزش عالی دیدگانی به فعالیتهای اقتصادی کشور شده است که خود مدتها مانع هر نوع تصحیحی در اثر مثبت آموزش در رشد بهره وری و به تبع آن رشد اقتصادی خواهند بود. آنچه هم اکنون می تواند با اندکی اندیشیدن و سیاستگذاری برای کاستن از اثرات منفی گسترش آموزش عالی نامتناسب با مهارتهای مورد نیاز فعالیتهای واقعی اقتتصادی و با تحمل مقداری هزینه انجام پذیرد در آینده می تواند با ایجاد یک شرایط بحرانی خود تصحیح گر و البته نسبتا پرهزینه به طور خودکار و با فشار نیروهای درون اقتصاد صورت گیرد.

دکتر رحمانی، دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران

بازگشت به لیست تحلیل ها

دیگر مقالات این نویسنده

نظرات کاربران

اگر عضو سایت هستید وارد شوید و در غیر اینصورت نام و ایمیل خود را وارد کنید


تحلیل های اقتصادی سرمایه دار

عکس مقاله +1 نکات مهم در سرمایه گذاری
عکس مقاله +1 پیش‌بینی برجسته‌ترین کارشناسان جهان از آینده قیمت جهانی طلا
+1 بررسی تاریخچه صنعت خودرو
+1 بورس تهران و نوسانات آن در این روز ها
عکس مقاله +1 مهمترین عوامل تاثیر گذار بر قیمت طلا و سکه
+1 صنعت خودرو، انحصاری یا رقابتی؟
+1 خودروهای داخلی عمدتاً در چه بازه قیمتی هستند؟
+1 مهمترین عوامل موثر بر بازار مسکن

پربازدیدترین اخبار اقتصادی

عکس خبر آغاز گشایش ال.سی برای صادرات پتروشیمی به اروپا/آمریکای لاتین، مقصد پتروشیمی ایران شد
عکس خبر بکارگیری 950 هزار نفر تا پایان امسال هدفگذاری شده است
عکس خبر وزیر صنعت: مسائل سیاسی بین‌المللی دستاویز گرانی کالاها نشود
رویه ارایه تسهیلات بانکها به واحدهای تولیدی باید اصلاح شود
عکس خبر نماینده مجلس: ظرفیت های ایلام برای حرکت در مدار توسعه شکوفا نشده است
عکس خبر ترامپ بر میزان دارایی ثروتمندان آمریکایی افزود
عکس خبر مواجهه مستقیم با ایران خطر بزرگی بر بازار نفت دارد
شاخص داوجونز برای نخستین بار از مرز 23 هزار واحد عبور کرد

جدیدترین اخبار اقتصادی روز

رتبه ۸۲ ایران در شاخص رقابت‌پذیری جهانی
عکس خبر دادخواست دیوان محاسبات علیه ۴مقام نفتی احمدی‌نژاد
افزایش بیش از ۲برابری اعتبارات کمیته امداد امام (ره)
عکس خبر کسب و کار سکه تولید انرژی های پاک در ایران
عکس خبر قیمت پایین انگور شیرینی آن را در کام تاکداران خراسان شمالی تلخ کرده است
عکس خبر پیام وزیر صنعت، معدن و تجارت به مناسبت روزملی صادرات
عکس خبر قیمت جهانی نفت افزایش یافت
عکس خبر قیمت طلا بازهم کاهش یافت
Back to Top