جمعه 5 خرداد 1396

تحلیل های اقتصادی

دسته بندی : تولید و تجارت | نویسنده : vahid.F | تاریخ نوشته: 1 سال پیش | تعداد بازدید: 666

نظام آموزشی و رشد بهره وری در ایران

1

اقتصاد ایران دهه ها است که از رشد بهره وری پایین رنج می برد و در واقع رشد بلند مدت کمتر از 4 درصد برای دوره پس از جنگ تحمیلی انعکاسی از رشد پایین بهره وری است.

اقتصاد ایران دهه ها است که از رشد بهره وری پایین رنج می برد و در واقع رشد بلند مدت کمتر از 4 درصد برای دوره پس از جنگ تحمیلی انعکاسی از رشد پایین بهره وری است. به همین دلیل نیز رشد های بیش از این مقدار متوسط عمدتا ناشی از افزایش عواید نفتی کشور بوده است و پیامد آن در تحریک تقاضا از یک سو و افزایش انباشت سرمایه و امکان خرید مواد اولیه و واسط که اسباب تحریک بخش عرضه اقتصاد بوده است از سوی دیگر این رشد اقتصادی را امکان پذیر نموده است. پر واضح است که با وجود اثر مثبت عواید نفتی بر رشد بلند مدت اقتصادی ایران که در مطالعاتی مانند مطالعه محدث، پسران و صالحی اصفهانی نشان داده شده است، تا زمانیکه این افزایش عواید نفتی همراه با رشد قابل توجه بهره وری نباشد منجر به رشد های قابل توجه نمی شود که اقتصاد ایران را از یک کشور در حال توسعه به یک اقتصاد نوظهور و آنگاه توسعه یافته تبدیل نماید .
اینکه چرا رشد بهره وری در اقتصاد ایران قابل توجه نیست و به نظر نمی رسد در آینده نزدیک نیز قابل توجه باشد دلایل متعددی دارد که عمده ترین آن سیطره دولت و بخش عمومی بر اقتصاد کشور و عدم تغییر قابل توجه در نظام بنگاه داری کشور و به عبارتی عدم افزوده شدن نقش بخش خصوصی در فعالیتهای اقتصادی کشور است. با توجه به آنکه بخش های دارای پتانسیل رشد بهره وری بخش های صنعت و خدمات هستند و فعالیتهای کلیدی این دو بخش عملا در کنترل بخش دولتی و عمومی است، انتظار تحول چشمگیر در رشد بهره وری نیز نمی توان داشت.
با توجه به اینکه گسترش آموزش و بویژه آموزش عالی از الزامات مهم امکان پذیری رشد بهره وری می باشد و با توجه به اینکه آموزش عالی در کشور در دو دهه اخیر به شدت گسترش یافته است، پرسش این است که چرا گسترش آموزش عالی کمکی به بهبود و رشد بهره وری نکرده است و آیا در آینده نزدیک این گسترش آموزش عالی می تواند کمکی برای رشد بهره وری باشد یا آنکه حتی می تواند بازدارنده رشد بهره وری نیز باشد.
با توجه به اینکه آموزش و به طور مشخص آموزش عالی در ایران صرفا از ناحیه عرضه آموزش رشد نموده است و با توجه به اینکه این افزایش عرضه آموزش عالی بدون فشار تقاضا برای تولید محصول دارای کیفیت رخ داده است و با توجه به آنکه تقاضایی که برای آموزش پدیدار شده است عمدتا تقاضای مشتق از نیاز کسانی بوده است که بیش از آنکه به خود آموزش نیاز داشته باشند به مدرک آن برای یافتن شغل در بخش دولتی و عمومی یا ارتقای اداری و پرستیژی درشغل های موجود نیاز داشته اند، مکانیسمی وجود نداشته است تا با سیگنال دهی به بخش عرضه امکان گسترش آموزش عالی برای رشد بهره وری را فراهم نماید. به عبارتی، آنچه توسط نظام آموزشی عرضه شده است ناشی از سیگنال دهی اشتباه از سمت تقاضای آموزش بوده است و اساسا چنین عرضه و تقاضایی امکان ایجاد محصول برای همراهی با رشد فعالیتهای اقتصادی را نداشته و نخواهد داشت. نشانه بارز این پیامد منفی سیگنال دهی آن است که به جای آنکه موسسات آموزشی ضعیف خود را به سمت موسسات آموزشی معروف و شناخته شده ارتقا دهند این موسسات آموزشی بزرگ و شناخته شده هستند که با وجود دارا بودن امکانات رشد علمی به سمت موسسات آموزشی ضعیف در حال تنزل بوده اند. در واقع، اگر اندک انگیزه مهاجرت در میان نسل جوان کشور به سوی کشورهای پیشرفته برای ادامه تحصیل و یافتن شغل در کار نبود، تنزل وضعیت علمی دانشگاهها و پیامد آن در رشد بهره وری بدتر از آنچه بود که در حال حاضر است.
این عدم تناسب محصولات نظام آموزشی و عدم نقش آنها در رشد بهره وری نه تنها تاکنون تشدید شده است بلکه حتی با شروع اصلاحات اقتصادی کشور و کاهش نقش دولت و بخش عمومی حداقل یک دهه زمان نیاز خواهد بود تا تصحیح در پیامد های این نظام آموزشی صورت گیرد و اثر مثبت آموزش در رشد بهره وری نمایان گردد. آنچه در طول دو دهه اخیر رخ داده است و در سالهای اخیر تشدید شده است منجر به تحمیل آموزش عالی دیدگانی به فعالیتهای اقتصادی کشور شده است که خود مدتها مانع هر نوع تصحیحی در اثر مثبت آموزش در رشد بهره وری و به تبع آن رشد اقتصادی خواهند بود. آنچه هم اکنون می تواند با اندکی اندیشیدن و سیاستگذاری برای کاستن از اثرات منفی گسترش آموزش عالی نامتناسب با مهارتهای مورد نیاز فعالیتهای واقعی اقتتصادی و با تحمل مقداری هزینه انجام پذیرد در آینده می تواند با ایجاد یک شرایط بحرانی خود تصحیح گر و البته نسبتا پرهزینه به طور خودکار و با فشار نیروهای درون اقتصاد صورت گیرد.

دکتر رحمانی، دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران

بازگشت به لیست تحلیل ها

دیگر مقالات این نویسنده

نظرات کاربران

اگر عضو سایت هستید وارد شوید و در غیر اینصورت نام و ایمیل خود را وارد کنید


تحلیل های اقتصادی سرمایه دار

عکس مقاله +8 تاثیر انتخابات 96 بر اقتصاد
+1 یارانه نقدی ، بزرگترین بیماری اقتصاد ایران!
+1 بررسی دلایل رشد همزمان بهای جهانی طلا و شاخص دلار
عکس مقاله +2 چرا اتکای خانوار ایرانی به درآمدهای غیرپولی افزایش یافته است؟(تکیه بر ملک به جای داشتن شغل)
+8 پیش بینی بازار مسکن در سال 96
+3 راهکار اقتصادی حل آلودگی هوای تهران
عکس مقاله +3 نفت محرک اقتصاد در سال های اخیر
عکس مقاله +3 راهکار بهبود اوضاع اقتصادی ایران

پربازدیدترین اخبار اقتصادی

گران‌ترین شهرهای دنیا برای پارک خودروها +عکس
عکس خبر عربستان تمدید ۹ ماهه توافق اوپک را محتمل دانست
عکس خبر انتقاد معاون وزیر صنعت از برخی تبلیغات خلاف واقع
عکس خبر نفت جهانی در آستانه نشست اوپک افزایش یافت
گران‌ترین گوشی‌های هوشمند موجود در بازار +تصاویر
عکس خبر زنگنه: تولید نفت ایران در نشست امروز اوپک تغییر نمی‌کند
رای شفاف مردم در باره یارانه های نقدی - لیلا جودی*
گمرک خبر محدودسازی دسترسی به آمار تجارت را تکذیب کرد

جدیدترین اخبار اقتصادی روز

تصویب نشدن قانون عوارض عامل نابودی بازی‌های رایانه‌ای داخلی
عکس خبر عوامل اصلی خروج بنگاه‌ها از چرخه اقتصاد
معاون استاندار خراسان شمالی: از تولیدکنندگان اسب حمایت می کنیم
عکس خبر بیانیه پایانی نشست اوپک منتشر شد
عکس خبر وزیر ارتباطات:27 هزار روستای کشور اینترنت دارند
بررسی طرح تحول نظام بانکی به زودی تمام می‌شود
بانک توسعه تعاون خوزستان ارتباطی با موسسه اعتباری توسعه ندارد
عکس خبر وزیر جهاد کشاورزی مسائل فعالان اقتصادی ایرانی را در ارمنستان بررسی کرد
Back to Top