امـروزه کمتـر کارشـناس اقتصـادی را مـی تـوان یافـت کـه اصـل خصوصـی ســازی را بــه عنــوان یــک راهبــرد توســعه ای نفــی نمایــد. بــا ایــن وجــود مطالعــه تجــارب موجــود جهانــی نشــان مــی دهــد کــه خصوصی ســازی در کشـورهای مختلـف نتایـج بسـیار متفـاوت وبعضـا برخـاف یکدیگـر بـه همراه داشــته اســت. امــا چــرا ایــن فراینــد در برخــی از کشــورها بــا دســتیابی بــه بخـش عمـده اهـداف خـود بـه ایفـاء نقـش موثـر در توسـعه آن هـا پرداختـه ولــی در برخــی دیگــر از کشــورها نــه تنهــا بــه توفیقــات مــورد انتظــار دســت نیافتــه بلکــه در مــوارد متعــددی بــا بــه بــار آوردن نتایجــی عکــس بــه مشــکالت عدیــده آن هــا نیــز افــزوده اســت؟ چــه دلیــل ویــا دالیلــی وجـود دارد کـه خصوصی سـازی در یـک کشـور بـه عنـوان عنصـری از یـک بسـته جامـع اقتصـادی، موجـب تحریـک سـرمایه گذاری خصوصـی، افزایـش رقابـت، بهبـود کارایـی و ارتقـاء بهـره وری شـده ودر کشـور دیگـر بیشـتر بـه حــراج و واگــذاری شــرکتهای دولتــی بــه افــراد و گروههــای مطلــوب و مـورد نظـر شـباهت یافتـه تـا بـه جـزء صحیحـی از یـک اسـتراتژی منسـجم کـه بـه منظـور تشـویق سـرمایه گذاری بخـش خصوصـی ودسـتیابی بـه سـایر اهـداف متعالـی تعییـن شـده، اجـرا مـی گـردد. یادداشـت حاضـر سـعی دارد تــا بــه صــورت اجمالــی هفــت دلیــل شکســت خصوصــی ســازی را کــه بــه نظــر میرســد کشــورهای ناموفــق درخصوصــی ســازی حداقــل بــا انتخــاب نادرســت خــود در یــک یــا چنــد مــورد بــه دام آن هــا افتــاده انــد را بیــان نمایـد:(دلایل 1تا3)



1. خصوصــی ســازی بــه دلیلــی اشــتباه صــورت گیــرد: یکــی از اهــداف اصلــی خصوصــی ســازی ایجــاد بازارهــای رقابتــی بــرای یــک بــازه زمانــی بلندمـدت مـی باشـد. حـال آنکـه تعـداد زیـادی از کشـورهای ناموفـق اذعـان نمــوده انــد کــه هــدف اســتراتژی خصوصیســازی آن هــا، حداکثرســازی درآمـد کوتاهمـدت بـوده اسـت. بـرای مثـال، در فراینـد فـروش یـک شـرکت ارائــه قیمــت بهتــری توســط خریــدار، تنهــا انحصــاری مخابراتــی، احتمــال مــاک و معیــار واگــذاری هــا بــوده اســت. در ایــن دســت از مــوارد هرچنــد خصوصــی ســازی، درآمدهــای کوتاه-مدتــی بــرای دولــت بــه ارمغــان آورده ولــی دربلنــد مــدت هــم بــرای دولــت وهــم بــرای مصرفکننــدگان والبتــه کارایـی کل اقتصـاد زیانهـای جـدی ایجـاد نمـوده کـه رفـع آثارشـان بسـیار پــر هزینــه خواهــد بــود. از همیــن روســت کــه بانــک جهانــی در مــروری بــر تجربــه خصوصی ســازی عنــوان میکنــد، حداکثــر کــردن درآمدهــای کوتاه مـدت جریـان خصوصی سـازی بـه هیـچ وجـه نبایـد بـه هـدف نخسـت تبدیـل شـود و دولـت هـا در ایـن فراینـد بایـد بـر ایجـاد یـک محیـط رقابتـی متمرکــز گردنــد.

 2. خصوصــی ســازی در محیــط اشــتباهی گیــرد: خصوصی ســازی تنهــا زمانــی منطقــی بــه نظــر میرســد کــه بنگاه-هــای اقتصــادی، در محیطــی رقابتـی و کارآمـد فعالیـت کننـد. در جایـی کـه بـازار ضعیـف عمـل میکنـد و بنگاههــای اقتصــادی همچنــان در مقابــل قوانیــن دولتــی آســیب پذیر هســتند، بعیــد اســت کــه انتقــال مالکیــت بــه بخــش خصوصــی فایــده مالکیـت رانتهـا از چندانـی داشـته باشـد. در ایـن حالـت ممکـن اسـت صرفـا دولـت بـه بخـش خصوصـی خـاص منتقـل گـردد. بـه طـور مشـابه، بـه وجـود آوردن انحصارهــای خصوصــی بــدون یــک سیســتم مؤثــر کنتــرل و نظــارت بــازار، خطــر اســتثمار مصرف کننــدگان را در پــی دارد.

3. خصوصــی ســازی بــا رویه هــای غیــر شــفاف انجــام پذیــرد: گاهــی خصوصی سـازی بـا فسـاد همـراه اسـت و تنهـا تعـداد کمـی از نزدیـکان گـروه حاکــم را منتفــع می ســازد. بایســتی منطــق خصوصی ســازی بــه روشــنی تبییــن گــردد و ســپس فــروش آغــاز شــود. همچنیــن الزام اســت فراینــد مناقصـه رقابتـی و جابهجایـی سـهام بـا شـفافیت تبییـن گـردد. کل فراینـد انتقـال مالکیـت نیـز بایـد بـرای بررسـی توسـط همـه ذینفعـان در اختیـار باشــد و همینطــور بایــد اهــداف ملــی کــه فراینــد خصوصی ســازی در پــی دسـتیابی بـه آنهاسـت، نیـز بـه وضـوح بیـان شـود.


ادامه دارد...

دلایل شکست خصوصی سازی در ایران(قسمت دوم)